برزگر: متدولوژی کاربرد چندجانبه گرایی در منطقه باید تغییر کند، چندجانبه گرایی غرب محور تنش زاست

استاد روابط بین الملل معتقد است که چند جانبه گرایی غرب محور موجب تداوم تنش و بی ثباتی در منطقه می شود و باید تغییر یابد.

برزگر: متدولوژی کاربرد چندجانبه گرایی در منطقه باید تغییر کند، چندجانبه گرایی غرب محور تنش زاست

به گزارش خبرنگاران، دکتر کیهان برزگر، استاد روابط بین الملل در کنفرانس مجمع امنیتی خاورمیانه وزارت خارجه چین و در پنلی مربوط به مزایای چندجانبه گرایی منطقه ای سخنرانی کرد که متن آن در ادامه می آید:

تردیدی نیست که کاربرد رویکرد چندجانبه گرایی به منظور تقویت همکاری های سیاسی-مالی منطقه ای و شکل گیری سیستم امنیت دسته جمعی گام مهمی در پیشبرد صلح و ثبات در خاورمیانه است. اما به منظور کارآمدی بیشتر و سازگاری با محیط پویا و متحول ژئوپلتیک منطقه ای، متدولوژی بکارگیری آن باید تغییر کرده و از جنبه پایین به بالا (bottom to up) نظر گرفته گردد.

اکنون کاربرد چند جانبه گرایی در منطقه در قالب سنتی و متعارف آن، یعنی از بالا به پایین (up to bottom) و در قالب جهانی شدن و بهم پیوستگی مالی-سیاسی کشورها، در قالب انتقال سرمایه، کالا و تکنولوژی از سطح جهانی به سطح منطقه ای و ملی است. در این راستا، قدرت های بزرگ فعلی جهان یعنی آمریکا، چین، اروپا و روسیه در یک نگاه زنجیره وار، البته هرکدام با اهداف ویژه خود، حل مسائل فعلی خاورمیانه را از زاویه تامین منافع خود در پرتو تعاملات سیاست جهانی و چندجانبه گرایی موجود در نظر می گیرند.

البته آمریکا در زمان ترامپ از این اصل رویگردان شد، اما بنظرم ساختار و بوروکراسی عمیق سیاسی-مالی آمریکا، رئیس جمهور فعلی را مجبور به بازگشت به این فرایند غالب می کند. هرچند روسیه و چین به جهانی شدن از نوع غربی همچنان بی اعتمادند، اما از منافع این فرایند (به ویژه چین) به نفع تامین منافع ملی و تقویت جایگاه خود در سیاست جهانی استفاده می کنند. اروپا هم فلسفه صلح جهانی را در حفظ نهادها و ساختارهای غرب-محور می داند که بعد از جنگ جهانی دوم ایجاد شده اند. بر این مبنا، حکومت های اروپایی تقویت روابط فرااتلانتیک را برای حفظ قدرت هژمونیک غرب در معادله سیاست جهانی ضروری دانسته و مخالفت سختی را با سیاست های درون-محور ترامپ در پیش گرفته اند.

اما نتیجه کاربرد این نوع چندجانبه گرایی غرب-محور برای منطقه خاورمیانه پیدایش نوع جدیدی از رئالیسم سیاسی و افزایش رقابت های ژئوپلتیک کشورها برای تامین منافع انفرادی و در نتیجه تداوم تنش و بی ثباتی منطقه ای بوده است. دو مثال شاخص، سرنوشت برجام (توافق هسته ای ایران با قدرت های بزرگ) و بحران های منطقه ای مثل سوریه و یمن هستند. برجام به موفقیت نرسید، چون آمریکا و بعضی از کشورهای غربی و متحدان محافظه کار عربی آنها، ترکیب انتقال تکنولوژی و سرمایه با ژئوپلتیک برتر ایران را مساوی با افزایش نقش و قدرت منطقه ای این کشور و در نتیجه به هم خوردن توازن قوای منطقه ای را به نفع ایران می دانند. بحران های منطقه ای همانند سوریه و یمن هم با ایفای نقش نهادهای بین المللی همچون سازمان ملل یا نقش غربی ها نه تنها به سرانجامی نرسیده، بلکه بر پیچیدگی آنها هم افزوده شده است. تنها وقتی قدرت های منطقه ای و درگیر در بحران مثل ایران، روسیه و ترکیه با در نظر دریافت ویژگی های محلی، ملی و منطقه ای این بحران ها به میدان آمده اند، تا حدودی شاهد فروکش کردن این بحران ها بوده ایم. به واقع، چندجانبه گرایی به شکل متعارف غربی آن بر شدت بحران های جاری از طریق فروش و انتقال تسلیحات یا زد و بست های سیاسی-امنیتی ناشی از رقابت های ژئوپلتیک در مسائل منطقه ای افزوده است. چون غربی ها افزایش نقش منطقه ای قدرت های رقیب مثل ایران، روسیه و حتی ترکیه را به ضرر توازن قوای منطقه ای و جایگاه غرب و متحدان منطقه ای شان در منطقه می دانند. توجیه اصلی ترامپ برای خروج از برجام بر همین مبنا قرار داشت.

بنابراین، اتصال به مفهوم وابستگی متقابل مالی، یعنی اصول اولیه اقتصاد لیبرال جهانی، با محدودیت های سیاسی اعمال شده از سوی غرب در انتقال تکنولوژی و سرمایه با رفع تحریم ها، در مدل مذاکرات ایران به نتیجه مثبتی نرسید. هرچند روسیه، چین و اروپا مخالف سیاست های فعلی آمریکا هستند، اما در نهایت مجبورند به شبکه های مالی جهانی، سیستم های بانکداری قدرتمند و فرایندهای غربی موجود برای تامین منافع خود، حداقل در شرایط فعلی اتکا داشته باشند. حکومت های اروپایی اگرچه تاکید می کنند که خواهان حفظ برجام هستند، اما توان درگیری با شبکه های مستقل مالی و بانکی خود، یعنی صاحبان تکنولوژی و ثروت، در یک اقتصاد جهانی بدون چهره را ندارند که در نتیجه چندجانبه گرایی از بالا به پایین بوجود آمده اند. در واقع، آنها خود در کنترل این شبکه های قدرتمند هستند. لذا امید چندانی به کارآمدی و راه حل ایجاد مکانیسم های مستقل آنها همانند اینستکس (مکانیسم مستقل برای انتقال مالی به ایران) نیست.

چندجانبه گرایی متعارف دو مفهوم همکاری تکنولوژیک و منافع ژئوپلتیک (بازدارندگی تهدیدات) کشورها را در منطقه خاورمیانه در تضاد آشکار قرار داده است. نتیجه این امر، ضرورت حرکت به سوی چندجانبه گرایی منطقه ای، یعنی نگاه به ادغام مالی، سیاسی و امنیتی از پایین به بالا است. این روش ضمن در نظر دریافت واقعیات میدانی سیاسی-مالی جاری، با محیط پویا و متحول ژئوپلتیک منطقه ای هم سازگار است. در این رویکرد، نقش و روابط همزمان بین نهادهای ملی برای ادغام مالی، ارتباطاتی و سیاسی-امنیتی، به منظور هماهنگی در دو سطح ملی و منطقه ای و سپس ورود به ادغام بین المللی حائز اهمیت بیشتری می گردد. به عبارت دیگر، ادغام مثلث گونه و توجه بر پویایی های همزمان بین جامعه، دولت، و منطقه در مرحله اول و سپس جامعه بین المللی در مرحله دوم در اولویت قرار می گیرد.

به همین منظور، ایجاد اجماع سیاسی در سیاست داخلی کشورها برای اقناع عمومی در مورد منفعت ورود به همکاری های منطقه ای برای منافع ملی یک کشور بسیار حائز اهمیت می گردد. به عبارت دیگر، راه موفقیت چندجانبه گرایی منطقه ای از تقویت سیستم های مستقل سیاسی-امنیتی و مالی می گذرد. حاصل تقویت سیستم های ملی، تجمیع اقتصاد، سیاست و امنیت در قالب ملی و منطقه ای است که به دلیل جبر و اهمیت اتصال جغرافیایی و تاریخی در ایجاد ثبات و رشد مالی کشورها خود اولویت اصلی روابط خارجی کشورها در جهان کنونی شده است. کاربرد این رویکرد سبب می گردد که هر بازیگری سهم خود را ایفا کرده و در نتیجه، هماهنگی لازم برای تجمیع تلاش های ملی و منطقه ای برای برقراری صلح و ثبات ایجاد گردد. برای بازیگران بین المللی هم، اگر بطور واقعی خواهان ثبات و صلح منطقه ای باشند، بهترین روش حمایت از چندجانبه گرایی منطقه ای و پیشگیری از تهدیدات توسط خود کشورهای ملی در منطقه است. طرح ابتکار صلح هرمز بر همین مبنا از سوی ایران پیشنهاد شده است. ویژگی های موضوع محوری، امنیت درون زا و فراگیر بودن این طرح خود ترجمانی از ضرورت بکارگیری چندجانبه گرایی منطقه ای است.

یک مثال شاخص در تداوم تنش میان ایران و عربستان سعودی توسل به چندجانبه گرایی متعارف موجود است. ایران در نتیجه تحریم های غربی که نتیجه عملکرد شبکه های قدرتمند مالی-مالی و فشار آنها به دولت های خود است عربستان را مقصر اصلی تحریک ترامپ به سیاست فشار حداکثری یا به قول وزیر خارجه ایران، محمد جواد ظریف، تروریسم مالی می داند و منطقا انتظار کاهش تنش با سعودی ها را منوط به توقف حمایت سعودی ها از سیاست فشار حداکثری ترامپ می کند. این سیاست ترامپ، خواهان فروپاشی مالی و به تبع فروپاشی کشور است که ایران آن را یک تهدید وجودی امنیت ملی در نظر می گیرد. در مقابل، عربستان سعودی، انتقال تکنولوژی و سرمایه های غربی به ایران در نتیجه اجرای کامل اصول برجام را یک تهدید امنیت ملی از طریق بهم خوردن توازن قوا به نفع ایران در منطقه در نظر می گیرد. عربستان به خوبی واقف است که ترکیب تکنولوژی با ژئوپلتیک برتر، سایز، جمعیت و سرمایه های قوی و گسترده انسانی ایران، توازن قدرت را به نفع ایران در منطقه به هم می زند و لذا با تمام قوا خواهان پیشگیری از آن است. به واقع، تمرکز به جهانی شدن از نوع غربی جز تنش برای دو کشور دستاورد دیگری نداشته است. تردیدی نیست که ایران و عربستان نهایتا به دلیل جبر جغرافیایی همسایگی و نگرانی مشترک از گسترش بی ثباتی در منطقه نهایتا به توافق خواهند رسید. اما راه حل واقعی رسیدن به چنین توافقی تغییر متدولوژی و تمرکز بر چند جانبه گرایی منطقه ای است.

.

منبع: خبرگزاری تسنیم
انتشار: 26 دی 1398 بروزرسانی: 26 دی 1398 گردآورنده: halfgame.ir شناسه مطلب: 70

به "برزگر: متدولوژی کاربرد چندجانبه گرایی در منطقه باید تغییر کند، چندجانبه گرایی غرب محور تنش زاست" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "برزگر: متدولوژی کاربرد چندجانبه گرایی در منطقه باید تغییر کند، چندجانبه گرایی غرب محور تنش زاست"

* نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید